Mijn Moeders Courage (2006)

“Ze had ze in de steek gelaten en was nu een verraadster; iedereen die deze doden overleefd heeft, is een verrader.”

Toneelgroep Rhetorica speelt “Mijn Moeders Courage” van George Tabori.

Een zomerdag in Budapest in 1944 (een uitstekend oogstjaar voor de dood). Moeder Tabori trekt op een ochtend haar mooie zwarte jurk aan. Ze gaat op weg naar haar zuster Martha voor het wekelijkse spelletje bridge. Haar tocht wordt onvergetelijk.

George Tabori schreef met “Mijn Moeders Courage” een ontroerend en ontluisterend monument voor zijn moeder. Haar verhaal moet opgeschreven en verteld worden. Keer op keer.

“Deze dame is niet iedereen. Niemand is iedereen. Iedereen is iemand, begrepen?”

Spel:              Loes Leguijt, Daphne Keune, Plonneke Leguijt, Nadia Leijdesdorff , Diana Hulskamp, Marga Bennemeer, Claudia Kingma, Ron van de Ven, Rick Wouters, Bob Leguijt en Jacco Plooijer

Regie:            Peter van Roermund

Vrijdag 3 en zaterdag 4 maart 21.00 uur
FIJNHOUTTHEATER
Lootsstraat 39
1053 NV  AMSTERDAM
Reserveren: 020 685 37 55

Zaterdag 11 maart 20.30 uur
Zondag 12 maart 14.30 uur
THEATER DE KWAKER
J.J.Allanstraat 127
WESTZAAN

 

Oorlog

Terwijl het verhaal wil dat het verteld en
voorbij is - maar het breekt af

zeker, het is mij verteld en verteld
maar nog

ik zie de grijze beduimelde foto
maar nog is het gras weer groener dan gras
en de bloesem weer witter dan bloesem

in die grijze tuin moet het oorlog zijn geweest
in die man, die vrouw, dat kind
in dat grijze gras onder die grijs bloeiende boom

het is mij verteld en verteld hoe zij daar
hadden moeten verdwijnen, worden weggevoerd
in goederentreinen, nooit teruggekomen

terwijl het verhaal wil dat het verteld en
voorbij is - maar het breekt af

zeker, het is mij verteld en verteld
hoe vrede weerkeerde

maar er is nog geen andere foto dan deze
waarin het nog moet


Rutger Kopland
uit: een brief van jou, duizend brieven,
Dichters voor Amnesty International,
Daan Bronkhorst,
Uitgeverij De Geus 2003

 

 

Welkom,

Toneelgroep Rhetorica presenteert de voorstelling “Mijn Moeders Courage” van George Tabori onder regie van Peter van Roermund.

Peter’s enthousiasme is aanstekelijk. “We gaan op onderzoek” riep hij steeds. “Naar vertellend theater”. Ik las een prachtig stuk wat voornamelijk bestond uit een dialoog tussen moeder en zoon. “Iedereen kan meedoen” vulde hij dan aan. Mijn voorzichtige “O ja?” maakte niet veel indruk.

De eerste leesavond was op z’n zachtst gezegd opmerkelijk. Leden met bedenkingen (zit geen rol voor me in, het is niet mijn onderwerp, dit kunnen we nooit….) kwamen uiteindelijk enthousiast het repetitielokaal uit. “We gaan niet spelen”, zei Peter, “we gaan vertellen…..” Iedereen wilde meedoen.

Weken van speltraining, de regisseur als dirigent, tekstrepetities, doorlopen en “italianen” volgden. En vandaag laten we u iets bijzonders zien. Het hele ensemble van Rhetorica staat op het podium. Geen decor. Geen kostuums. Er is eigenlijk maar één acteur met een rol. Met z’n allen vertellen we het aangrijpende verhaal van de moeder van George Tabori.  We hopen recht te doen aan dit prachtige stuk.

Mag ik u verder wijzen op onze nieuwe website? Op www.toneelgroeprhetorica.nl kunt u alles vinden over onze groep. We zijn druk bezig een archief aan te leggen over de lange historie van Rhetorica. Verder houden we u op de hoogte van onze voorstellingen en kunt u zich aanmelden als lid of donateur. De vormgeving van de website, onze nieuwe huisstijl en de publiciteit werd verzorgd door Bob Leguijt ( www.bak001.com ). Voor het drukwerk zijn we veel dank verschuldigd aan Dick Kingma. Tenslotte een woord van dank aan onze adverteerders. Met dit programmaboekje hebben we een extra bron van inkomsten die het ons mogelijk blijft maken om mooie producties op de planken te brengen.

Ik wens u een prettige voorstelling.

Jacco Plooijer
Voorzitter

Rhetorica speelt

Mijn moeder’s Courage van George Tabori

Spel:               

Loes Leguijt
Daphne Keune
Plonneke Leguijt
Nadia Leijdesdorff  
Diana Hulskamp
Marga Bennemeer
Claudia Kingma
Ron van de Ven
Rick Wouters
Bob Leguijt
Jacco Plooijer

Regie:            

Peter van Roermund

Peter van Roermund over: Mijn moeder’s Courage

Een doodgewone avond ergens op een doodgewone doordeweekse dag. Ik richt gewoontegetrouw mijn afstandsbediening op de tv en zap. Regelmatig op mijn tournee langs de kanalen zie ik beelden van mensenmassa’s die zich wanhopig en schreeuwend bewegen tussen ingestorte huizen en met puin bezaaide straten. Een enkeling draagt een lichaam met zich mee. De camera laat ongecensureerd een overzicht zien van een slagveld. Het doet me wel wat, maar steeds minder. Te vaak heb ik deze beelden gezien. Schuldbewust zap ik verder en kijk naar een programma waarin iemand 10.000 euro verdient door te raden hoeveel poten een hond heeft.

Alweer een doodgewone avond ergens op een doodgewone doordeweekse dag. Alweer gewoontegetrouw mijn afstandsbediening in de aanslag. Mijn infrarode pistool richt ik op het scherm waar opnieuw massabeelden verschijnen van een of andere oorlog in een of ander land. Ik wil verder zappen totdat de camera zijn oog over een wegvluchtende mensenmassa laat glijden en inzoomt op een vrouw. Ze is onopvallend, niet echt bijzonder. Ze is een van velen. Maar dan vertelt ze haar verhaal, we volgen haar weg tussen de nog steeds met puin bezaaide straten. We zien restanten van haar leven.

Opeens verdwijnt de massaliteit van een oorlog en wordt het klein, intiem en persoonlijk. Een klein verhaal verteld in een grote oorlog. Ik blijf naar haar gezicht kijken en vergeet te zappen. De avond is niet meer doodgewoon. Die nacht slaap ik slecht.

Sindsdien zoek ik in de massabeelden van vernietiging naar die ene vrouw, man, jongen of meisje. Met hun eigen kleine verhalen achter de onbegrijpelijkheid en absurditeit van grote gebeurtenissen. Zoals bijvoorbeeld de moeder van George Tabori; de schrijver van dit stuk.

Tijdens de lichte bevalling zou de moeder van George Tabori aanhoudend gelachen hebben. Sindsdien heeft het lachen van vrouwen voor Tabori een bijzondere betekenis. Het lachen is de familie overigens vrij snel vergaan; driekwart van George Tabori’s  naaste verwanten kwam om in de gaskamers van de nazi’s. Zijn moeder ontliep de holocaust door ferme overredingskunst in de trein onderweg naar Auschwitz. Een Duitse officier werd door Elsa Tabori overgehaald haar vrij te laten; ze had een speciale pas van het Zweedse Rode Kruis. Men geloofde haar en ze werd weer naar huis gestuurd. Ze overleefde als enige dit transport van 4000 mensen. Tabori schreef over deze gebeurtenis een roman en bewerkte die tot het toneelstuk My Mother’s Courage.

Met Bertold Brecht als zijn leermeester creëert Tabori een eigen stijl waarin de Joodse “witz” een belangrijke rol speelt. Voor hem is de witz de noodzakelijke verbinding tussen Schmerts & Scherz: “Ik vind lachen niet bepaald frivool, het is net zo’n existentieel bevrijdende activiteit als huilen. Voor mij gaat het om het wezen van de witz, die voortkomt uit de erkenning van een catastrofe, om die ramp vervolgens met humor te lijf te gaan, de catastrofe doodernstig te nemen en zo de witz dodelijk te maken.”

Peter Van Roermund.

Recentie:

"Adembenemende voorstelling van Rhetorica verdient een langer leven"
 
Adembenemend en meeslepend. Ruim een uur op het puntje van je stoel om maar niets te missen van hetgeen er op het podium gebeurt. Een voorstelling van de bovenste plank.
Regisseur Peter van Roermund, ooit als speler bij Rhetorica begonnen, had voor een ongewone invalshoek gekozen. Niks geen toneel met typetjes, flitsende kostuums en een prachtig decor. Integendeel, soberheid troef zonder tierlantijnen in een kale
omgeving, met slechts een paar tafels en een handvol stoelen. En spelers in hun gewone, alledaagse kloffie. Geacteerd werd er ook al niet. Er werd verteld, en ieder leverde op zijn beurt zijn aandeel in de vertelling. Dat alles leidde tot een prachtige collectieve prestatie van de elf spelers. Het waargebeurde verhaal dat het
ademloos luisterende publiek kreeg voorgeschoteld, is even bizar als ongelooflijk en speelt zich af op een enkele fraaie zomerdag in 1944 in Boedapest.

De joodse Elsa Tabori wordt volkomen onverwacht opgepakt door Hongaarse politieagenten en met ruim drieduizend lotgenoten in veewagons gepropt op weg naar het vernietigingskamp Auschwitz. Tijdens een tussenstop raapt ze al haar moed bij elkaar, stapt op een Duitse officier af en bluft dat er sprake is van een
misverstand. Ze zet hoog in met het argument dat ze in het bezit is van een pas van het Rode Kruis. Wonderwel slaagt haar pokerspel en wordt ze op de trein naar huis gezet.
 
Razend knap
 
Het verhaal met de vele dramatische gebeurtenissen zit razend knap in elkaar, vooraldoor de terugblikken naar eerdere alledaagse voorvalletjes en het gewone leven van een gewoon gezin. De enige vaste factor in het stuk is moeder Elsa, gespeeld door Loes Leguijt. Zij vult het verhaal aan dat door de andere tien spelers in hoog tempo wordt verteld. Daarbij nemen de spelers ook diverse andere rollen voor hun rekening,zoals politieagenten, Duitse officieren en andere personages. In het geheel geen
lange monologen, maar korte, puntige teksten in dialoogvorm, waarbij het telkens weer een verrassing is wie het woord gaat voeren.

Rhetorica maakte er iets heel fraais van, met een mooie mix van ironie, cynisme en een dosis van de soms onberekenbare joodse humor. Een voorstelling die boeide van het allereerste begin
tot de laatste zin. Zonde dat de voorstelling slechts twee keer in
de Zaanstreek te zien was. Het onderwerp en de flitsende aanpak verdient een langer leven, bijvoorbeeld als voorstelling op middelbare scholen.

Rhetorica speelde Mijn Moeder's Courage ook tijdens de Theater4daagse te Zwolle en kreeg het volgende juryrapport (helaas wonnen wij niet).

Juryrapport “Mijn Moeder’s Courage” Theater4daagse

Het is een mooie voorstelling die door zijn transparante regie, tekst en inhoud dicht bij de mensen brengt. De eenvoud van de vorm, de lichtheid in de speelstijl zijn geloofwaardig en goed uitgevoerd door het hele ensemble. Er is een evenwicht in de spelersgroep waardoor iedere speler op zijn kracht komt. Een discipline om het verhaal en zijn inhoud over te brengen zonder in een keurslijf te zitten. De jury was gegrepen door de materiaalkeuze en de instelling waarmee het gezelschap deze tekst is aangegaan. De voorstelling was zo eerlijk gemaakt dat ook de niet beantwoorde vragen, de nog onontwarde inhoud zichtbaar was. Vaak denken mensen dat de kracht van de voorstelling in zijn idee en uitvoering zit. Maar de kracht zit in de ontmoeting tussen de mensen die eraan gewerkt hebben. Is er echt iets gebeurd in het repetitielokaal of…En hebben de spelers zich echt verbonden aan het materiaal? Het geheim van een bijzondere voorstelling is vaak een belang buiten het stuk zelf om. Een belang binnen de groep bijvoorbeeld. Hier had de voorstelling dat geheim.

De jury erkent de kracht van de tekst en de ietwat lastige “vanzelfsprekende” beladenheid van het onderwerp. Niettemin weet de regie met de snelheid en de lichtheid van het spel, het tonen/schetsen van de rollen (behalve de moederrol die meer diepgang mag krijgen door de speelster) elke verkeerde “zwaarte” te omzeilen. Alleen bij de scène overgangen gaat het mis. Om van de ene scène in de andere te komen glijden de spelers opeens ernstig op gedragen muziek naar hun plek. Deze heiligheid werkt storend. Hoe aards en concreet de behandeling van de scènes, hoe misplaatst integer dit lap- en glijmiddel tussen de scènes. Het ontbreekt aan een duidelijke inhoudelijke invulling van deze momenten.

 Het inhoudelijke hoogtepunt van de voorstelling ligt na het ontkomen van de moeder aan het transport. Te veel belang werd echter gehecht aan het verhalende hoogtepunt, de daadwerkelijke ontsnapping. Nu viel de voorstelling “stil” , terwijl hij juist op kracht had moeten komen. Het lukte de groep niet het publiek mee te nemen naar de werkelijke betekenis van de momenten na de ontsnapping.

Deze voorstelling was een hoogtepunt voor de jury binnen het festival. Complex materiaal, zeer toegankelijk en gemaakt met grote betrokkenheid en liefde voor inhoud en voor het theater. De jury spreekt de wens uit dat de groep en regisseur verder gaan op de weg die ze ingeslagen zijn met deze productie. De voorstelling krijgt een eervolle vermelding.

Klik hier voor foto´s van "Mijn Moeder’s Courage" op flickr.